Suđenje Radislavu Krstiću, generalu Vojske Republike Srpske, ušlo je u istoriju kao prva presuda Međunarodnog suda kojom je potvrđeno da zločini počinjeni u Srebrenici 1995. godine, između ostalih, predstavljaju i zločin genocida.

Pretresno vijeće je utvrdilo da su izbjeglice bosanski Muslimani, koji su pronašli utočište u bazi UN-a u Potočarima i oko nje, podvrgnuti kampanji terora koju su sprovodile snage bosanskih Srba, a koja se sastojala od prijetnji, vrijeđanja, pljačkanja, spaljivanja obližnjih kuća, premlaćivanja, silovanja i ubistava. Na hiljade muškaraca i dječaka bosanskih Muslimana odvojeno je od njihovih porodica i u konačnici pogubljeno od strane snaga bosanskih Srba na različitim lokacijama.

Sudije su se uvjerile van razumne sumnje da je u Srebrenici počinjen zločin genocida. Imajući u vidu užasavajuću prirodu tih zvjerstava, predsjedavajući sudija Almiro Rodrigues se prilikom izricanja presude direktno obratio optuženom, izjavivši: “… u julu 1995. godine, Vi ste generale Krstiću, pristali na zlo.”

Pretresno vijeće je proglasilo Krstića krivim za genocid, zločine protiv čovječnosti i kršenja zakona i običaja ratovanja.

Žalbeno vijeće je u aprilu 2004. godine djelimično poništilo presudu Pretresnog vijeća. Žalbeno vijeće je potvrdilo zaključak Pretresnog vijeća da je “u Srebrenici počinjen genocid,” ali je smatralo da Krstić nije lično imao genocidnu namjeru i da je prema tome kriv za “pomaganje i podržavanje genocida”, a ne da je i sam neposredno počinio djela genocida. Žalbeno vijeće ga je u skladu s tim osudilo na 35 godina zatvora.

U najobimnijem predmetu – u smislu broja optuženih – koji se vodio pred Međunarodnim sudom, sedmorica bivših visokih vojnih i policijskih zapovjednika bosanskih Srba osuđeni su za zločine počinjene nakon zauzimanja zaštićenih zona Srebrenice i Žepe. Postupak protiv Vujadina Popovića i drugih bio je treći predmet u kojem je utvrđeno da je u Srebrenici počinjen zločin genocida.

MKSJ je utvrdio da su u istočnoj Bosni u julu 1995. godine postojala dva udružena zločinačka poduhvata (UZP): UZP ubijanja vojno sposobnih muškaraca bosanskih Muslimana iz Srebrenice i UZP prisilnog premještanja bosanskog muslimanskog stanovništva iz Srebrenice i Žepe.

Konkretno, Pretresno vijeće je utvrdilo da je Vujadin Popović “znao da je namjera bila ne samo da se pobiju oni koji su pali u ruke snaga bosanskih Srba, već da se pobije što veći broj u cilju uništenja grupe. Popovićevo potonje aktivno učešće u svim dijelovima plana pokazuje da on ne samo da je znao za namjeru uništenja, već je tu namjeru i sam dijelio.” Žalbeno vijeće je potvrdilo takav zaključak.

Popović je, poput Ljubiše Beare, osuđen na doživotnu kaznu zatvora za genocid, udruživanje radi vršenja genocida, zločine protiv čovječnosti i kršenja zakona i običaja ratovanja.

Saoptuženi u ovom predmetu, Drago Nikolić, Vinko Pandurević, Radivoje Miletić, Ljubiša Borovčanin i Milan Gvero osuđeni su na zatvorske kazne u rasponu od 5 do 35 godina.

Vidoje Blagojević, Dragan Jokić, Momir Nikolić i Dragan Obrenović – svi oficiri Vojske Republike Srpske – teretili su se za zločine koji se odnose na zvjerstva počinjena u Srebrenici. Postupak protiv Nikolića i Obrenovića odvojen je od postupka protiv ostalih saoptuženih nakon što su se obojica potvrdno izjasnili o krivici (vidi dole). Kasnije su svjedočili za tužilaštvo u postupku protiv Blagojevića i Jokića.

Pretresno vijeće je konstatovalo da postoje “radnje izvršene od strane pukovnika Blagojevića ili pripadnika Bratunačke brigade kojima je pružena praktična pomoć u operaciji ubijanja, čiji je rezultat bila smrt više od 7.000 muškaraca i mladića bosanskih Muslimana.” Blagojević je proglašen krivim za pomaganje i podržavanje progona stanovništva bosanskih Muslimana u srebreničkoj enklavi putem osnovnih krivičnih djela ubistva, okrutnog i nečovječnog postupanja, terorisanja civilnog stanovništva i prisilnog premještanja kao zločina protiv čovječnosti. Takođe je proglašen krivim za pomaganje i podržavanje ubistva muškaraca bosanskih Muslimana u obližnjem Bratuncu kao zločin protiv čovječnosti i kao kršenje zakona ili običaja ratovanja.

Utvrđeno je, takođe, da je Jokić pomagao i podržavao ubistva muškaraca bosanskih Muslimana u Orahovcu, Pilici, na vojnoj ekonomiji Branjevo i u Kozluku tako što je poslao tešku mašineriju i opremu, kao što su bageri i kamioni, kao i ljude da rukuju tom opremom, kako bi se tamo kopale grobnice u koje su pokopana tijela ubijenih muškaraca. Pomaganjem i podržavanjem ubistava kao zločina protiv čovječnosti, takođe je učestvovao u kampanji progona usmjerenoj protiv stanovništva bosanskih Muslimana.

Blagojević i Jokić osuđeni su na 15 odnosno 9 godina zatvora za zločine protiv čovječnosti i ratne zločine.

Dražen Erdemović je u julu 1995. godine bio vojnik 10. diverzantskog odreda Vojske Republike Srpske. Utvrđeno je da je učestvovao u pogubljenju stotina nenaoružanih muškaraca bosanskih Muslimana iz srebreničke enklave.

Erdemović je prva osoba koja se potvrdno izjasnila o krivici pred Međunarodnim sudom. Kasnije se pojavljivao kao svjedok u drugim suđenjima i pružio značajne i detaljne dokaze o zločinima počinjenim na području Srebrenice. Erdemović je 29. novembra 1996. pred sudijama MKSJ-a pročitao svoju izjavu o krivici. Osuđen je na 5 godina zatvora.

Momir Nikolić je bio pomoćnik komandanta za bezbjednost i obavještajne poslove u Vojsci Republike Srpske. Zbog svog položaja, nalazio se u središtu zločina koji su počinjeni nakon pada Srebrenice.

Utvrđeno je da se Nikolić nije ni u čemu usprotivio onome što mu je bilo izneseno kao plan: da se muslimanske žene i djeca deportuju, a da se muškarci Muslimani odvoje, pritvore i na kraju pobiju. Takođe je utvrđeno da Nikolić nije učinio ništa da zaustavi premlaćivanja, ponižavanje i ubistva hiljada muškaraca bosanskih Muslimana, te da je lično koordinisao otkopavanje i ponovno zakopavanje tijela žrtava.

Momir Nikolić je 29. oktobra 2003. pred sudijama Međunarodnog suda pročitao svoju izjavu o krivici. Svjedočio je i u drugim postupcima pred Međunarodnim sudom, između ostalog na suđenjima dvojici saoptuženih, Blagojeviću i Jokiću. Nikolić je osuđen na 20 godina zatvora.

Dragan Obrenović je bio viši oficir i zapovjednik u Vojsci Republike Srpske u julu 1995. Nakon potvrdnog izjašnjavanja o krivici, osuđen je za progone počinjene kroz ubistvo stotina civila bosanskih Muslimana u Srebrenici i oko nje.

Obrenović je 30. oktobra 2003. pred sudijama MKSJ-a pročitao svoju izjavu o krivici. U skladu s odredbama sporazuma o potvrdnom izjašnjavanju o krivici, svjedočio je u drugim postupcima pred Međunarodnim sudom, uključujući i na suđenjima koja se odnose na Srebrenicu. Obrenović je osuđen na 17 godina zatvora.

Momčilo Perišić je bio načelnik Generalštaba Vojske Jugoslavije. Optužnicom se teretio za zločine počinjene u Srebrenici, Sarajevu i Zagrebu.

Pretresno vijeće je konstatovalo da je Perišić kriv za većinu zločina kojima se teretio u optužnici i osudilo ga na 27 godina zatvora. Kasnije, Žalbeno vijeće je smatralo da predočeni dokazi ne dokazuju van razumne sumnje da je on konkretno upućivao pomoć ka zločinima koje je počinila Vojska Republike Srpske u Srebrenici. Perišić je oslobođen krivice 2013. godine.

To je prva i jedina oslobađajuća presuda koju je izrekao Međunarodni sud u vezi sa zločinima počinjenim u Srebrenici u ljeto 1995. godine.

Radovan Karadžić Radovan Karadžić je u vrijeme rata bio predsjednik i vrhovni komadant oružanih snaga Republike Srpske. MKSJ je Karadžića osudio za genocid, zločine protiv čovječnosti i kršenja zakona ili običaja ratovanja koje su srpske snage počinile tokom oružanog sukoba u Bosni i Hercegovini od 1992. do 1995. godine. Karadžić je, između ostalog, osuđen za genocid u Srebrenici, i za progon, istrebljivanje, ubistvo, deportaciju, nehumano postupanje (prisilno premještanje), terorisanje, protivpravne napade na civile i uzimanje talaca. Sudsko vijeće je Karadžića osudilo na 40 godina zatvora.

U pogledu Srebrenice, Sudsko vijeće je ustanovilo da je Karadžić učestvovao u udruženom zločinačkom poduhvatu s ciljem eliminisanja bosanskih Muslimana iz Srebrenice u julu 1995. kroz prisilno premještanje muslimanskih žena, djece i starijih osoba, i ubistvo sposobnih muslimanskih muškaraca i mladića. Sudsko vijeće je također proglasilo Karadžića odgovornim kao nadređenog u vezi sa određenim ubistvima koja su počinili njegovi podređeni.

Uzimajući u obzir Karadžićevu poziciju predsjednika Republike Srpske i vrhovnog komadanta njenih oružanih snaga, Sudsko vijeće je zaključilo da je on bio “jedina ličnost u Republici Srpskoj koja je imala moć da interveniše kako bi se spriječilo da muškarci bosanski Muslimani budu pobijeni.”

Nakon iznošenja sudske presude i zatvaranja MKSJ-a, žalbeni postupak u predmetu Karadžić je vođen pred MRMKS. U martu 2019. Žalbeno vijeće MRMKS-a je izreklo Drugostepenu presudu. Žalbeno vijeće je potvrdilo Karadžićeve osude za genocid u Srebrenici, zločine protiv čovječnosti i kršenja zakona ili običaja ratovanja, ali je smatralo da je zatvorska kazna od 40 godina koju je donijelo Pretresno vijeće neadekvatna. Žalbeno vijeće je smatralo da takva kazna podcjenjuje izvanrednu težinu Karadžićeve odgovornosti i njegovu cjelovitu ulogu u “nečuvenim zločinima” koji su počinjeni tokom čitavog rata u Bosni i Hercegovini, i koji su bili poznati po svom “razmjeru” i “sistematskoj okrutnosti”. Shodno tome, Karadžiću je izrečena kazna doživotnog zatvora.

Radovan Karadžić se trenutno nalazi u pritvoru MRMKS-a dok je u toku finalizacija odluke o njegovom prebacivanju u državu u kojoj će služiti kaznu.

Ratko Mladić je imenovan za komandanta Glavnog štaba Vojske Republike Srpske (dalje u tekstu: VRS) 12. maja 1992. Na tom položaju ostao je najmanje do 8. novembra 1996.

Pretresno vijeće MKSJ-a proglasilo je Mladića krivim za genocid na području Srebrenice 1995. godine i za progon, istrebljivanje, ubistvo, deportaciju, nehumana djela (prisilno premještanje), terorisanje, protivpravne napade na civile i uzimanje talaca. Mladić je oslobođen krivice po optužbi za genocid u šest opština u BiH 1992. godine.

Žalbeno vijeće je potvrdilo osuđujuće presude izrečene Mladiću za genocid, zločine protiv čovječnosti i kršenja zakona ili običaja ratovanja, kao i kaznu doživotnog zatvora koju mu je izreklo Pretresno vijeće.

Jovica Stanišić je bio načelnik Službe državne bezbednosti (“DB”) Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srbije (dalje u tekst u: Ministarstvo unutrašnjih poslova ili MUP).

Franko Simatović je bio zaposlen u Drugoj upravi DB MUP.

Pretresno veće je zaključilo da su Jovica Stanišić i Franko Simatović odgovorni za pomaganje i podržavanje krivičnog dela ubistva kao kršenja zakona i običaja ratovanja i zločina protiv čovečnosti, te krivičnih dela deportacije, prisilnog premeštanja i progona kao zločina protiv čovečnosti, koja su počinile srpske snage nakon zauzimanja Bosanskog Šamca u aprilu 1992. Obojica su osuđena na kaznu zatvora u trajanju od 12 godina.

Žalbeno veće je odbacilo žalbe Stanišića i Simatovića, poništilo oslobađajuće presude za udruženi zločinački poduhvat i povećalo njihove kazne na 15 godina zatvora.